Giáo sĩ Alexandre de Rhodes viết về xứ Đàng Ngoài: Chuyện hôn nhân

Chế độ đa thê vẫn còn là thông lệ ở nước này, nơi những kẻ quyền quý không ai bị truy tố hay bị trừng phạt nếu lấy vợ bé; hoặc giữ vợ cả như những người có thế giá thường làm, hoặc bỏ vợ cả như thỉnh thoảng xảy ra nơi dân chúng.

Giáo sĩ Alexandre de Rhodes viết về xứ Đàng Ngoài: Đám cưới riễn ra thế nào?

Phép thử rể tương lai

Về hôn nhân, tất cả thường theo cách thức như sau: cha mẹ đôi bên bắt đầu đề cập tới khế ước hôn nhân, ngay khi con cái còn nhỏ dại và còn ít tuổi, mặc dù thủ tục đầu tiên luôn luôn bắt đầu từ bên nhà trai. Họ muốn làm thông gia với một gia đình khác cùng ngang hàng với mình, thì họ nhờ một đệ tam nhân đến hỏi bên nhà gái xem có bằng lòng gả con gái cho con trai mình không. Nếu bằng lòng thì bên nhà trai sẵn sàng chính thức đề cập tới. Họ đến nhà gái mang theo phẩm vật và tiền cưới tùy theo gia cảnh. Khi đã nhận sính lễ thì sự hứa hôn được công nhận và kể từ lúc này hai bên không được tự ý từ chối trừ khi có lý do quan trọng.

Bố vợ tương lai có thể tìm hiểu phong cách, giá trị tinh thần và thân thế người rể tương lai. Ông đòi người rể tương lai đó vừa tới tuổi trưởng thành phải đến ở nhà mình. Ông giao cho công việc làm để thử, việc nhà cũng như việc ở ngoài. Nếu trong cuộc thử này, ông thấy có tính nết xấu, không có giáo dục, lười biếng và không biết cách quán xuyến thu xếp công việc nhà thì bấy giờ theo lương tri và thông tục cho phép, ông trả lại nhà trai cùng với tiền bạc đã nhận trước đây. Còn trái lại nếu ông hài lòng thì sau cuộc thử này ông giữ lại một hay hai năm hoặc lâu hơn, nếu con gái chưa tới tuổi lấy chồng.

Tiến hành hôn lễ

Trước hết phải thông báo cho cả họ hàng bên nhà trai cũng như bên nhà gái để xem có cản trở về huyết thống do luật nước cấm. Vì con của hai anh em, các cháu ở cấp nào tuy xa cũng không bao giờ được lấy nhau. Các cháu của anh em trai và chị em gái thuộc ba đời thì có thể lấy nhau, nhưng trong hai đời thì không được. Còn con của hai chị em gái có thể lấy nhau tuy mới có hai đời.

Khi đã báo tin cưới cho tất cả họ hàng gần (những người này không quên gửi quà tới cho buổi lễ thêm phần long trọng) thì cũng phải đưa tin cho quan cai trị và những vị kỳ hào nơi mình ở, cũng mời họ đến dự tiệc cưới vào một ngày đã chỉ định. Việc thông tin công cộng này thay cho việc thông báo chính thức và là việc rất cần thiết, vì nếu bỏ thì coi như không có phép cưới và không chính thức thành phép, có khi còn bị pháp luật và tục lệ trong nước trừng phạt như thể làm trộm vụng. Thế nên có thể biết rằng những hôn nhân trộm vụng đều bị truy tố, ngay cả nơi lương dân.

Xong các việc này rồi thì chú rể vì phải chịu tiền cưới xin cho cô dâu nên đem số tiền hai bên đã thỏa thuận đến nhà gái. Nhà gái không được giữ tiền, phải dùng tất cả vào việc sắm sửa áo quần và đồ dùng cho cô dâu. Dẫu sao để cho phải phép lịch sự thì ông bố thường cho con gái thêm tiền, tùy gia cảnh, để con đem theo về nhà chồng. Vì thực ra để sắm sửa thì đã dùng một phần ở tiền cưới đem tới từ hôm trước với nghi thức long trọng và cảnh trí tưng bừng, có những người thế giá nhất đến dự, nếu đôi tân hôn thuộc dòng họ sang giàu. Còn nếu là thường dân thì tất cả làm trong ngày cô dâu được đón về nhà chú rể.

Đoàn rước dâu về nhà trai, đứng vây quanh bàn thờ tổ tiên dựng ở phòng tiệc có hương hoa thơm phức. Ở đây bố chồng (hay người chú bác nếu bố chết) quỳ trước bàn thờ và cô dâu chú rể quỳ hai bên, ông thưa với tổ tiên: “Thưa thân phụ rất đáng kính, hôm nay cháu trai cưới cháu gái Mỗ… này và chính thức nhận làm bạn trăm năm, xin chứng kiến cho các cháu và phù hộ cho các cháu được hạnh phúc, sống lâu hòa hợp, được khang cường, hoan lạc và thịnh vượng, xin cho các cháu sinh con xinh đẹp, khỏe mạnh, ngoan ngoãn và đức hạnh làm cho cha mẹ vui mừng và sung sướng. Để tỏ niềm vui trong dịp cưới xin này, chúng con sửa mâm cỗ xin mời song thân trước hết làm gia chủ chứng kiến cho và xin phù hộ trước hết cho hai cháu tân hôn”. Khấn xong là vào tiệc. Hôn nhân chính thức thành và bền chặt, nhất là về phía người vợ, không bao giờ được bỏ nhà hay bỏ chồng, mặc dù người chồng được giữ quyền bỏ vợ vì một nết xấu vô danh nào đó hoặc vì thay lòng đổi dạ hay chán ghét.

Điều này ít thấy nơi dân nghèo khó, vì nơi kẻ quyền thế, họ thường lấy nhiều vợ, thế nên khá ít người bỏ vợ khi có bất hòa hay vì thay lòng đổi dạ. Thực ra theo luật nước này thì cấm người đàn bà có chồng không được lấy chồng khác.

Khi một trẻ vừa lọt lòng mẹ thì người ta dùng mực hay phẩm hồng vạch hình thập tự trên trán. Lần đầu tiên tôi thấy vẽ trên trán đứa bé, tôi đã hỏi cha mẹ vì cớ nào họ làm như vậy. Họ trả lời là để cho ma quỷ (thù địch của đứa bé) không làm hại trẻ hay gây tai họa cho đứa bé. Tôi gạn hỏi thêm xem họ biết tại sao hình đó có phép trừ tà ma thì họ không thể đáp gì hơn là họ giữ một tục lệ có từ lâu đời mọi người trong nước này đều làm.

Tác giả: Alexandre De Rhodes.

Nguồn: Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài, Nguyễn Khắc Xuyên dịch, NXB Khoa học xã hội.

Theo THANH NIÊN ONLINE

Mùa thu bình yên ở vùng sông nước Bỉ

BỈ – Thu sang, cây cối đồng loạt chuyển màu đỏ và vàng làm cho khung cảnh vùng sông nước tại đây như một bữa tiệc thịnh soạn cho đôi mắt.

Sinh sống ở vùng Wallonie (khu vực chủ yếu nói tiếng Pháp ở miền nam nước Bỉ), chị Trương Thị Phước Vân, 45 tuổi, cho biết thời điểm này đang là một trong hai mùa đẹp nhất nơi đây. Mùa thu bên này thường kéo dài từ tháng 9 đến tháng 11. “Lá vàng hòa với các dòng sông uốn quanh đồi núi tạo nên phong cảnh hữu tình, đã đến đây sẽ chẳng muốn về”, chị Vân nói.

Điểm đặc trưng tại đây là nhiều đồi núi uốn lượn quanh co và hệ thống sông ngòi chằng chịt. Cảnh sắc mùa thu đã làm cho không gian này thêm phần nên thơ.

Tại vùng quê của chị Vân có rất nhiều tòa lâu đài đẹp như Spontin, Freyr, Veves, Walzin… Trong hình là lâu đài Walzin bên sông Lesse gần Dinant, tỉnh Namur. Lâu đài được xây dựng vào thế kỷ 13, hiện thuộc sở hữu tư nhân nên khách chỉ có thể quan sát từ xa.

Non nước, mây trời và cây cối ở công viên Loise-Marie tạo nên bức tranh động lòng người. Công viên này rất nổi tiếng trong cộng đồng người nói tiếng Pháp ở Bỉ.

Một góc từ trên cao nhìn xuống khung cảnh hữu tình vùng Yvoir, tỉnh Namur.

Rất nhiều người yêu thể thao đến Namur để có thể chơi xe đạp địa hình, chạy bộ, cho đến các hoạt động trên sông nước như du thuyền hoặc chèo kayak.

Những rặng phong trút lá trước lâu đài vua Bỉ đang là địa điểm thu hút nhiều khách tham quan.

Vào thu, hầu hết các cây phong, cây sồi, cây hạt dẻ, liễu, tần bì, bạch dương núi… đều thay lá. Khu rừng Malonne bao phủ bởi một màu cam đỏ, mang đến vẻ đẹp siêu thực.

Chị Vân cho biết, nếu đến thăm vùng Wallonie thì nên đến Thành cổ Namur, vùng Yvoir và Dinant ngay cạnh. Ở Dinant có bảo tàng Adolphe Sax, người sáng tạo ra cây kèn saxophone. Ngoài ra bạn cũng nên ghé thăm Grotte de Dinant La Merveilleuse (hang động “tuyệt đẹp”) hay Nhà trưng bày bia Leffe nổi tiếng ngon của Dinant.

Một khi được đến đây vào thu, được nhìn ngắm núi đồi, thung lũng thơ mộng, những khu rừng, những lâu đài trong nắng vàng yên ả, bạn sẽ hiểu vì sao vùng này được xem là “viên ngọc quý” của Bỉ.

Những người yêu thích nhiếp ảnh hẳn sẽ mỏi tay bấm máy, bởi mỗi lần di chuyển đôi mắt là lại như thấy một bức tranh rực rỡ sắc màu.

Chị Phước Vân cho biết ở làng Yvoir nơi chị sinh sống có rất ít người Việt nên chị mong muốn chia sẻ bộ ảnh này để nhiều người Việt biết đến và ghé thăm.

Phan Dương /Ảnh: Phước Vân

Một quốc gia đi học suốt 7 năm không chấm điểm, không so sánh giỏi hay kém, không gia sư hay học thêm

Một quốc gia đi học suốt 7 năm không chấm điểm, không so sánh giỏi hay kém, không gia sư hay học thêm
KHÔNG CÓ ÁP LỰC THI CỬ, TRƯỜNG HỌC Ở QUỐC GIA NÀY CHÍNH LÀ NƠI ĐỂ TRANG BỊ CHO TRẺ NHỮNG KIẾN THỨC SỐNG QUAN TRỌNG TRONG TƯƠNG LAI. NHỮNG ĐỨA TRẺ CẤP MỘT, CẤP HAI Ở ĐÂY ĐÃ CÓ THỂ ĐÃ ĐƯỢC BIẾT VỀ ĐẦU TƯ HAY THẺ NGÂN HÀNG, HỌC SINH TRUNG HỌC BIẾT TỰ TÍNH THUẾ HAY THU NHẬP TƯƠNG LAI.

Na Uy là một trong những quốc gia phát triển trên thế giới, đặc biệt là họ nằm trong top các nước đi đầu thế giới về nguồn ngân sách cho giáo dục. Chính phủ trợ cấp gần như toàn bộ chi phí cho các cấp học. Bên cạnh đó, những đứa trẻ còn được miễn phí hoặc giảm giá đồ ăn trưa/ăn chiều, các hoạt động ngoại khóa, đồ dùng học tập từ balô, bút, sách, vở, máy tính xách tay và cả máy tính bảng chỉ phục vụ cho việc học tập (chính sách cụ thể mỗi trường mỗi khác).

Tại Na Uy, giáo dục tiểu học và trung học là các cấp bắt buộc, được đặc biệt chú trọng. Quốc gia này cho rằng, đó là giai đoạn cần thiết để xây dựng và hoàn thiện nhận thức cho học sinh trước khi bước vào đại học. 

Nền giáo dục của đất nước này có rất nhiều điều thú vị và khác biệt.

7 NĂM TIỂU HỌC TRẺ KHÔNG BỊ CHẤM ĐIỂM

Giáo dục tiểu học ở Na Uy kéo dài 7 năm, từ khi trẻ 6 đến 16 tuổi. Trong suốt thời gian này, trẻ sẽ không bị chấm điểm, xếp hạng xấu hay tốt, giỏi hay yếu/kém. Cho tới cấp trung học, tức là lớp 8, hệ thống chấm điểm mới được sử dụng. Thậm chí việc so sánh học sinh với nhau còn bị cấm. Những đứa trẻ kém may mắn bị tật nguyền, thậm chí cần sự trợ giúp “đặc biệt” vẫn đi học cùng các bạn bình thường.

Thay vì điểm số, trẻ em ở Na Uy sẽ được giáo viên đưa ra những ý kiến nhận xét hoặc các điểm số không chính thức để đánh giá sự tiến bộ của mỗi đứa trẻ. 

Một quốc gia đi học suốt 7 năm không chấm điểm, không so sánh giỏi hay kém, không gia sư hay học thêm - Ảnh 1.
KHÔNG ÁP LỰC “TRƯỜNG CHUYÊN LỚP CHỌN”, KHÔNG CẦN GIA SƯ HỌC THÊM

Ở Na Uy không có trường chuyên, lớp chọn, cũng rất ít áp lực về thi cử cho những đứa trẻ. Cả năm học tại quốc gia này gần như chỉ có 1 kỳ thi vào dịp cuối năm. Bảng xếp hạng hay các cuộc thi cũng chỉ để tự đánh giá năng lực của mỗi em, chứ không nhằm so sánh các học sinh với nhau.

Đặc biệt, không có chuyện coi trọng môn nào hơn môn nào, Toán học được ưu tiên hơn Địa lý, Lịch sử. Các lớp học được phát triển để trẻ và thầy cô khám phá ra thiên hướng của chúng và mọi khả năng đều được công nhận.

Nếu ngay từ đầu, trẻ làm được bài ở mức độ khó, hôm sau sẽ được hướng dẫn bài tập với cấp độ khó hơn. Nếu trẻ không làm được cũng không sao, có thể quay trở lại với bài tập đơn giản. Những vấn đề vướng mắc có thể trực tiếp hỏi giáo viên ở trường, các thầy cô đều tự nguyện giúp trẻ bổ sung những kiến thức còn yếu. 

CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI ĐƯỢC KHUYẾN KHÍCH

Là một trong những quốc gia được xếp hạng hạnh phúc nhất thế giới nhiều năm liền, Na Uy luôn khuyến khích người dân tham gia các hoạt động ngoài trời. Các trường học ở đây cũng áp dụng điều đó. Trẻ em được khuyến khích hoạt động, chạy nhảy nhiều hơn để có được nền tảng sức khỏe tốt và tính cách năng động hơn. 

Nghiên cứu cho thấy các trò chơi ngoài trời có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp và xương, củng cố khả năng miễn dịch, đồng thời giảm nguy cơ mắc các bệnh như đái tháo đường, bệnh tim và béo phì. 

Một quốc gia đi học suốt 7 năm không chấm điểm, không so sánh giỏi hay kém, không gia sư hay học thêm - Ảnh 2.

javascript:if(typeof(admSspPageRg)!=’undefined’){admSspPageRg.draw(201020);}else{parent.admSspPageRg.draw(201020);}

ĐẶT TỰ GIÁC VÀ TỰ DO LÊN HÀNG ĐẦU

Yếu tố bình đẳng giữa trẻ và người lớn rất được đề cao. Đây chính là tiền đề để phát triển tinh thần tự giác và to do của trẻ. Ngay từ cấp tiểu học, các em đã được dạy về các quyền lợi và trách nhiệm của mình, cũng có quyền khiếu nại với một nhân viên xã hội. Cha mẹ phải hiểu con là một con người độc lập và không được phép xâm phạm cả về thể chất lẫn lời nói.

Do đó, trẻ em tại Na Uy thường không bị cha mẹ cấm đoán nhiều mà hầu hết phụ huynh chỉ làm nhiệm vụ định hướng và làm gương. Nội quy tại các trường hợp cũng không quy định cấm nói chuyện riêng, cấm mang điện thoại tới lớp, cấm la cà tụ tập sau giờ học… Đây là những điều thuộc về ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân. 

QUAN TÂM TỚI CẢM XÚC CỦA MỖI ĐỨA TRẺ

Tại Na Uy, rất hiếm có trường hợp giáo viên đặt câu hỏi rồi yêu cầu học sinh đứng dậy trả lời, nếu không trả lời được thì phải tiếp tục đứng. Quốc gia này chú trọng tới lòng tự trọng của các em từ rất sớm. Vì thế, sẽ không có ai bị ép buộc phải đứng dậy khi chưa sẵn sàng. Trong trường hợp câu trả lời của học sinh không đúng, các em cũng không bao giờ bị sỉ vả, chê trách.

Một quốc gia đi học suốt 7 năm không chấm điểm, không so sánh giỏi hay kém, không gia sư hay học thêm - Ảnh 3.
HỌC TẬP LÀ VIỆC SUỐT ĐỜI 

Người Na Uy luôn quan niệm rằng, học tập là việc suốt đời, không quan trọng đến tuổi tác. Do đó, cho dù ở độ tuổi nào đi nữa, khi cảm thấy bản thân khuyết thiếu kỹ năng cơ bản cần thiết, họ lập tức tìm đến giải pháp học tập. 

Nó không chỉ giúp mọi người củng cố các kỹ năng cơ bản mà còn có thể sở hữu thêm nhiều bằng cấp thông qua các chương trình giáo dục cao hơn. Đây là một cách tuyệt vời để mọi người cập nhật năng lực, cải thiện khả năng thích ứng, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp của họ.

Đặc biệt, điều này cũng được các doanh nghiệp, nhà tuyển dụng ở Na Uy thực hiện nghiêm túc. Tất cả nhân viên của quốc gia này được nghỉ phép một phần hoặc toàn bộ trong tối đa 3 năm, để tham gia các khóa học cụ thể. Hầu hết các khóa học này diễn ra trong các trường dạy nghề.

*Theo Kevmrc, Nokut, Life In Norway…

Thúy Phương / Trí thức Trẻ

5 lối tư duy ngược đời nhưng giúp người Do Thái kinh doanh gì cũng “hái ra tiền”: Bản lĩnh đến đâu, thành công đến đó

5 lối tư duy ngược đời nhưng giúp người Do Thái kinh doanh gì cũng “hái ra tiền”: Bản lĩnh đến đâu, thành công đến đó
DÂN SỐ NGƯỜI DO THÁI CHIẾM 0.25% DÂN SỐ THẾ GIỚI, NHƯNG SỐ TÀI SẢN HỌ SỞ HỮU CHIẾM ĐẾN 1/3 TRÊN THẾ GIỚI. NGƯỜI DO THÁI NỔI TIẾNG LÀ NGƯỜI KINH DOANH GIỎI NHẤT THẾ GIỚI VÀ CŨNG LÀ NGƯỜI GIÀU NHẤT THẾ GIỚI. RỐT CUỘC TƯ DUY KIẾM TIỀN CỦA HỌ CÓ GÌ KHÁC BIỆT?

Người Do Thái giỏi nắm bắt mọi cơ hội để kiếm tiền, ngay cả khi cơ hội này chỉ có thể kiếm được 1 đồng đô la, họ cũng không bỏ lỡ. Nếu có 10 đồng đô la, họ sẽ xem xét chia 10 đồng đô la thành 10 cơ hội khác nhau, giống như 10 quả trứng được chia vào 10 chiếc giỏ khác nhau. Người Do Thái không thích đặt cược, vì vậy họ luôn có nhiều cơ hội hơn để kiếm tiền. Nếu bạn muốn làm giàu, bạn hãy học theo lối tư duy làm giàu của họ.

Tom, người đang du học thạc sĩ ở Mỹ cảm thấy thật may mắn khi vô tình gặp được một doanh nhân người Do Thái. Tiếp xúc với nhau trong một thời gian dài, Tom học hỏi được rất nhiều từ người bạn Do Thái. Anh học được 5 tư duy kiếm tiền có vẻ hơi ngược đời nhưng lại vô cùng hợp lý:

1. Đừng dễ dàng từ bỏ mục tiêu, dù người khác nghĩ gì

Đối với người Do Thái, những tích góp dù là nhỏ nhất, vẫn có thể tạo ra tiền bạc. Điều này muốn nói tới việc tiết kiệm cả tiền bạc, và trí tuệ, cống hiến sức lực. Bạn dám trả giá càng nhiều thì bạn càng có thể thu về thành quả tương xứng.

Người Do Thái thường tâm niệm 1 câu rằng: “Bản lĩnh đến đâu, thành công đến mức độ đó. Có gan lớn bao nhiêu, thì dễ giàu bấy nhiêu.”

Nhiều người xuất thân từ gia đình bình thường. Nhưng họ không chấp nhận đi làm công ăn lương với mức lương ổn định mấy năm trời. Họ luôn nỗ lực, tìm cách tự mình lập nghiệp khi tích lũy đủ cả kiến thức và tiền bạc.

5 lối tư duy ngược đời nhưng giúp người Do Thái kinh doanh gì cũng “hái ra tiền”: Bản lĩnh đến đâu, thành công đến đó - Ảnh 1.

Mục tiêu là động lực để người Do Thái sống ngày một tốt hơn. Ảnh: Internet

Giờ đây, người kinh doanh đồ ăn, có người kinh doanh quần áo. Có người làm ông chủ lớn với hàng trăm nhân viên. Nhưng cũng có người chưa thành công với quyết định của mình.

Tuy vậy, họ chưa bao giờ từ bỏ. Vì mục tiêu là động lực để họ sống ngày một tốt hơn!

2. Kiếm tiền từ người giàu, nhưng không phung phí tiền cho đồ xa xỉ

Người Do Thái rất giỏi trong việc kinh doanh. Tuy nhiên, họ bị đánh giá là thực dụng, vì thường không chi trả tiền cho những món hàng xa xỉ phẩm.

Nhưng người bạn Do Thái của Tom chia sẻ, Người Do Thái sẽ từ chối chi tiền để mua những đồ vật không mang lại giá trị nào ngoài sự phù phiếm. Bởi vì họ không cần loại “danh tiếng” như vậy.

Trên đường phố của các thành phố lớn ở Israel, bạn sẽ rất khó tìm được các thương hiệu bán xa xỉ phẩm, thay vào đó đều là những cửa hàng bán sản phẩm mang lại giá trị thiết thực.

Những đứa trẻ Do Thái cũng thường được dạy cách tiêu tiền hiệu quả ngay từ khi còn nhỏ. Chính vì thế, khi lớn lên, nhận thức kiếm tiền của họ rất mạnh mẽ.

3. Trong kinh doanh, lợi nhuận là số 1

Thông thường, giữa những người bạn thân thiết, việc nhờ vả có thể nói là điều bình thường. Nhưng người Do Thái thường cho rằng: Bạn nhờ tôi, bạn cần tôi, đó chính là cơ hội kiếm tiền của tôi.

Tư duy này cũng được áp dụng triệt để vào lĩnh vực kinh doanh. Vì thế, người Do Thái bỏ bớt sự cả nể, trì hoãn mà nhiều người thường phạm phải. Thay vào đó, người Do Thái kinh doanh với “tinh thần thép”, xem lợi ích là hơn hết!

5 lối tư duy ngược đời nhưng giúp người Do Thái kinh doanh gì cũng “hái ra tiền”: Bản lĩnh đến đâu, thành công đến đó - Ảnh 2.

Ảnh minh họa. Ảnh: Internet

4. Không bao giờ giảm giá

Kinh doanh là nghề chính của người Do Thái. Nhưng khác với những người buôn bán khác, họ không thích giảm giá hay khuyến mãi mặt hàng. Thậm chí, nếu khách hàng mặc cả hàng hóa, họ sẵn sàng để bạn đi.

Mỗi món đồ đều đã được định giá rõ ràng, khách hàng nếu cảm thấy phù hợp thì hãy lựa chọn mà đừng bao giờ trả giá. Vì sẽ chẳng bao giờ người Do Thái chịu bán nó cho bạn với giá thấp hơn.

Có thể bạn nghĩ quan điểm này của họ thật cố chấp, không linh hoạt theo thị trường, nhưng người Do Thái lại rất kiên quyết với việc này. Bởi họ tin tưởng vào chất lượng sản phẩm của mình, tin rằng sản phẩm xứng đáng với mức giá đã niêm yết.

Nếu chấp nhận để khách hàng mặc cả và giảm giá, đồng nghĩa với việc họ đang tự hạ thấp giá trị sản phẩm của mình.

5. Đồ đã mua, miễn trả lại

Đối với người Do Thái, một khi đã lựa chọn mua hàng, khách hàng cần chịu trách nhiệm với món hàng họ đã lựa chọn. Nếu khách hàng có băn khoăn gì, hãy kiểm tra sản phẩm ngay tại chỗ. Khi phát hiện ra vấn đề lúc mua hàng, họ nhất định sẽ chịu trách nhiệm về sản phẩm. Còn nếu khách hàng đã mang sản phẩm đi, vậy thì miễn bàn vấn đề đổi trả.

Không phải người Do Thái chối bỏ trách nhiệm với sản phẩm của họ, nhưng điều kiện để họ chịu trách nhiệm là gì, khách hàng phải nắm cho rõ. Thứ đã bán ra, nằm trong tay bạn, thì bạn hãy tự chịu trách nhiệm

Theo Thể thao & Văn hóa

Nhà thơ Thế Lữ gửi gắm gì trong tâm sự con hổ nhớ rừng?

(Kỷ niệm 90 năm Phong trào Thơ mới, 1932-2022)

 Nhà thơ Thế Lữ viết bài thơ ‘Nhớ rừng’ nói lên tâm sự một con hổ trong vườn bách thú vào năm 1935, mà đến nay vẫn khiến độc giả luận bàn. Điều đặc biệt là dù có thể quên 46 câu của tác phẩm này, thì người đời sau, cũng không thể quên một câu, ấy là “Than ôi, thời oanh liệt nay còn đâu?”. Câu thơ sẽ trở thành câu cửa miệng cho những ai rơi vào bi kịch hết thời…

Nhà thơ Thế Lữ (1907-1989) nổi tiếng trong cả văn chương lẫn sân khấu. Thế nhưng, nhắc đến nhà thơ Thế Lữ là công chúng nghĩ ngay đến bài thơ “Nhớ rừng”. Nhà thơ Thế Lữ đã gửi gắm điều gì vào “lời con hổ ở vườn bách thú” mà bao nhiêu thập niên trôi qua, vẫn còn dư âm trong lòng nhiều thế hệ?

“Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt

Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua

Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ

Giương mắt bé giễu oai linh rừng thẳm

Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm

Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi

Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi

Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.

Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ

Thuở tung hoành hống hách những ngày xưa

Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già

Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi

Với khi thét khúc trường ca dữ dội

Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng

Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng

Vờn bóng âm thâm, lá gai, cỏ sắc

Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc

Là khiến cho mọi vật đều im hơi

Ta biết ta chúa tể muôn loài

Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi

Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?

Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?

Đâu những bình minh cay xanh nắng gội

Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt

Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?

– Than ôi! Thời oanh liệt này còn đâu?

Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu

Ghét những cảnh không đời nào thay đổi

Những cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối

Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng

Giải nước đen giả suối, chẳng thông dòng

Len dưới nách những mô gò thấp kém

Dăm vầng lá hiền lành không bí hiểm

Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu

Của chốn ngàn năm cao cả, âm u.

Nơi oai linh, cảnh nước non hùng vĩ

Là nơi giống hầm thiêng ta ngự trị

Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa

Nơi ta không còn được thấy bao giờ

Có biết chăng trong những ngày ngao ngán

Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn

Để hồn ta phảng phất được gần ngươi

Hỡi cánh rừng ghê gớm của ta ơi”.

“Nhớ rừng” chính là lời con hổ ở vườn bách thú của Thế Lữ. Chính vì có ý ấy, mà mở đầu “Nhớ rừng”, Thế Lữ mới dùng “Lời con hổ ở vườn bách thú” làm đề từ, làm lời dẫn cho bài thơ của mình.

Nhà thơ Thế Lữ (1907-1989)

Đây là bài thơ hay vào bậc nhất của Thế Lữ và là bài mở đầu của một thời đại trong thi ca trong cuốn “Thi nhân Việt Nam” của Hoài Thanh- Hoài Chân. Và sau rất nhiều năm, năm 2005, Nhà xuất bản Giáo dục lại chọn “Nhớ rừng” vào Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ 20.

Trong phần giới thiệu về Thế Lữ, Hoài Thanh viết: “Chính tên là Nguyễn Thứ Lễ. Sinh tháng 10 năm Đinh Mùi (1907). Nơi sinh Thế Lữ lấy làm lạ thấy người nói là Thái Hà Ấp Hà Nội, còn thi sĩ thì cứ tưởng là Lạng Sơn, nơi đã ở từ khi còn bé đến năm 11 tuổi. 11 tuổi xuống Hải Phòng. Học đến năm thứ ba ban thành chung thì bỏ để theo sở thích riêng. Sau đó lên Hà Nội học trường mỹ thuật, nhưng lại thôi ngay. Bắt đầu viết từ hồi này. Được ít lâu bị đau lại về Hải Phòng tĩnh dưỡng. Những ý thơ và đôi bài thơ đầu tiên, như bài Lựa tiếng đàn, nẩy ra trong lúc này. Có chân trong Tự lực văn đoàn và trong tòa soạn các báo: Phong hóa, Ngày nay, Tinh hoa. Đã xuất bản: Mấy vần thơ (1935, Đời nay, Hà Nội, 1941)”.

Cũng trong “Thi nhân Việt Nam”, Hoài Thanh – Hoài Chân đánh giá rất cao Thế Lữ: “Độ ấy thơ mới vừa ra đời. Thế Lữ như vừng sao đột hiện ánh sáng chói khắp cả trời thơ Việt Nam. Dầu sau này danh vọng Thế Lữ có mờ đi ít nhiều nhưng người ta không thể không nhìn nhận cái công Thế Lữ đã dựng thành nền thơ mới ở xứ sở này…Bởi không có gì khiến người ta tin thơ mới hơn là đọc những bài thơ mới hay. Mà thơ Thế Lữ về thể cách mới không chút rụt rè, mới từ số câu, số chữ, cách bỏ vần, cho đến tiết tấu âm thanh…Thơ Thế Lữ là nơi hẹn hò của hai nguồn thi cảm. Thế Lữ đã băn khoăn trước hai nẻo đường: Nẻo về quá khứ với mơ mòng, nẻo tới tương lai và thực tế”.

Không ngần ngại, Hoài Thanh đã chọn 6 câu trong nhớ rừng: “Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già/ Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi/ Với khi thét khúc trường ca dữ dội/ Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng/ Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng/ Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc” để viết “không ai còn có quyền bĩu môi trước cuộc cách mệnh về thi ca đương nổi dậy.”

Nhiều năm sau, nhà thơ Vũ Quần Phương đã bình “Nhớ rừng” khá tâm đắc: “Bài thơ mượn lời một con hổ ở vườn bách thú. Đề tài đầy kịch tính. Cảnh ngộ là một thân hèn mọn, bất lực, hồn vía là một chúa sơn lâm. Ông chúa này đã hết thời đạp phá hưng dữ, đòi tự do. Ông đã thấm thía sự bất lực và ý thức được tình thế của mình, cam chịu cảnh gặm nhấm một khối căm hờn, nằm dài trông chờ ngày tháng qua, mặc cho thân thế bị tụt xuông ngang hàng với các loài hèn kém. Nhìn bề ngoài, người ta có thể nói: Con hổ này đã được thuần hóa: “Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi/ Với cặp báo chuồng bên vô tư lự”. Nhưng đấy chỉ là bề ngoài, còn thế giới bên trong của mãnh thú, tội nghiệp thay, vẫn ngùn ngụt lửa. Bút pháp lãng mạn của Thế Lữ có dịp tung hoành, có dịp chứng tỏ sức diễn đạt phong phú của thơ mới khi dựng lại khung cảnh kì vĩ trong mộng tưởng của chúa sơn lâm…”

Đấy là nghĩa đen, nghĩa hẹp. Còn về nghĩa bóng, nghĩa rộng…Nhớ rừng chính là bi kịch của những kẻ có sức mạnh, có chí lớn nhưng bị mất tự do, bị giam hãm trong một không gian nhỏ hẹp, không gian nô lệ. Đó cũng là bi kịch của nhiều người dưới thời Pháp thuộc. Nhưng dường như trong cái không gian nô lệ ấy, chúa sơn lâm vẫn không hoàn toàn chịu khuất phục, chính vì thế mà phần cuối của “Nhớ rừng” mới có mấy câu: “Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn/ Để hồn ta phảng phất được gần ngươi/ Hỡi cánh rừng ghê gớm của ta ơi”.

Điều đặc biệt là dù có thể quên 46 câu của tác phẩm này, thì người đời sau, cũng không thể quên một câu, ấy là “Than ôi, thời oanh liệt nay còn đâu?”. Câu thơ sẽ trở thành câu cửa miệng cho những ai rơi vào bi kịch hết thời. Câu thơ này cũng có giá trị tương tự như câu “Cơm áo không đùa với khách thơ” của Xuân Diệu, câu “Mờ trong bóng chiều một đoàn quân thấp thoáng” của Phạm Duy nếu áp dụng vào một tình huống cụ thể khác.

Và nếu trong văn xuôi, Nam Cao để lại trong văn học sử một Chí Phèo ăn vạ, Vũ Trọng Phụng để lại một Xuân tóc đỏ cơ hội, luôn biết xuất hiện đúng nơi, đúng lúc…thì Thế Lữ, Xuân Diệu, Phạm Duy, cũng đã làm được những điều tương tự trong thơ.

Nêu thế để thấy: Thơ để nhớ được một câu, một bài, lại mang giá trị lâu dài trong đời sống, không phải là việc đơn giản.

Đi cùng thời gian, tính đến mùa xuân Nhâm Dần 2022, ít nhất “Nhớ rừng” cũng đã có tuổi thọ gần 90 năm rồi.

ĐẶNG HUY GIANG / Văn Nghệ Sagon