Nhịp sống mọi nơi

Khởi thủy , không có sự truyền giáo của Đạo Phật đến người Tây phương.
Suốt thời gian dài , người Âu châu không có ý niệm về sự có mặt của Đạo Phật.

Giới Trí thức Âu châu , từ các học giả Hy Lạp cổ thời , đến những giáo sĩ các dòng Thừa sai cận đại , cả các quan cai trị và các nhà nghiên cứu thời Ánh sáng ; khi khảo sát về “tín ngưỡng của người châu Á” , họ chỉ nói đến những nghi thức manh mún tản mác , sự sùng bái ngẫu tượng của các giáo phái bí ẩn , chứ không lĩnh hội được “một hợp-nhất-thể” nào có tính hệ-thống trong giáo-thuyết và trong thực-hành , để có thể gọi đó là một “tôn giáo”.

Ngưởi Âu-châu đã tự “khám phá” ra Đạo Phật cho chính họ .
Khi người Anh , người Hà-lan , người Pháp , đến Ấn-Độ vào thế kỷ XVII và XVIII , họ đã không gặp một đệ tử nào của Đức Phật , mà chỉ thấy những đền thờ vắng vẻ điêu tàn .

Bởi vì đạo Phật , tuy được ra đời tại Ấn Độ , đã phát triển và phổ biến ở đó ít nhất suốt từ thế kỷ thứ V trước TL , đến thế kỷ 10 TL. , nhưng đã biến mất trong khoảng thế kỷ XI hay thế kỷ XII , bởi những lý do đến nay vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng.

Những người Âu châu đầu tiên biết chữ Phạn có thể vào thẳng các bản văn nguyên gốc Bà-la-môn giáo .
Nhưng với Phật giáo , họ phải gây dựng lại từng bước , từ những dấu tích tản mác , manh mún , những dữ kiện thu thập được một cách rời rạc ; vì những bản kinh Phật giáo đã biến mất từ lâu trên đất Ấn Độ .
Những bản kinh Phật chỉ còn ẩn giấu nơi các sườn núi Hi-mã ; nhất là ở Nepal , còn giữ vài bản kinh Phật giáo chữ Phạn ; nhiều bản khác chỉ còn lại trong những bản dịch tiếng Tây Tạng và tiếng Trung Hoa.

Thêm nữa , trong suốt nhiều thế kỷ , đạo Phật đã không bao giờ đồng dạng và hợp nhất.
Ngay trong hai nhánh chính của đạo Phật là Đại thừa và Tiểu thừa , cũng đã hiện hữu từ rất sớm nhiều học-phái đối chất nhau trong những diễn giải khác nhau về giáo thuyết của Phật.

Sự đa dạng này còn kết hợp với những tôn giáo hay đức tin hiện hữu từ trước tại các vùng mà Phật giáo đã tuần tự bám rễ , như : Tiểu thừa ở Sri Lanka , Miến Điện , Lào… vốn không giống nhau ; Đại thừa ở Trung Hoa , Đại thừa ở Nhật Bản , Đại thừa ở Tây Tạng , Đại thừa ở Mông Cổ , … cũng không đồng nhất .

.
#
Mãi đến năm 1800 , tri thức Âu châu về đạo Phật vẫn ở dạng đầy phán xét cảm tính , dựa theo văn minh Hy Lạp và Thiên Chúa giáo .

Danh tự để chỉ Đức Phật vẫn tùy tiện , theo tác giả .
Trong “từ vựng” chỉ Đức Phật , có : Buddou , Bouddou , Bodh , Budh ; liên hệ giữa những ‘Bút’ đó với Sammonacodom (Thái Lan) , với Xắc-Ca (Nhật Bản) , hay với Fô (Trung Hoa) , cũng chưa được thấy.

Khúc quanh trọng-đại trong lịch sử người Tây phương “khám phá đạo Phật” được đánh dấu bởi sự ra đời của từ “Bouddhaisme” , “Buddhaism” , “Buddhaismus” (giáo thuyết của Phật) .

Về sau , đổi thành ‘bouddhisme – buddhism – buddhismus”(giáo thuyết Giác Ngộ’) vào thập niên 1820.
.
Sự vắng mặt của “từ vựng Phật giáo” tương ứng với sự vắng mặt của “đối tượng tri thức Phật giáo” ,
Vì chẳng ai phải đặt ra một từ vựng mới cho một đối tượng không được biết .

Trước khi nhận được một tên gọi , “đạo Phật” chưa hiện hữu ; và sự khai sinh ra tên gọi , đánh dấu sự thành hình một đối tượng của tri thức.

Phải đến thời điểm của năm 1820 , mới có các nỗ lực kết tập trí thức ở phương Tây , nhằm xác định thế nào là “đạo của Phật”, xuất phát từ khả năng ngôn ngữ của các nhà nghiên cứu Đông phương học .
.
Từ thập niên 1780 đã có một số người Âu châu đọc được chữ Phạn , nhưng các bản văn Phật giáo bằng chữ Phạn chỉ được khám phá ở Nepal , bởi B.H. Hodgson , vào thập niên 1820 .

Cùng thời gian này , chỉ có E. Burnouf và C. Lassen đọc được chữ Pàli , và những bản kinh Phật giáo tiếng Trung Hoa chỉ mới được nghiên cứu bởi JP. Abel-Rémusat .

Sau đó ít lâu , chữ Tây Tạng được bắt đầu biết đến bởi một người gốc Hungary là Alexandre Csoma de Koros.

Một số nỗ lực “kết tập kinh Phật” đầu tiên được đưa ra và đã có nhiều bàn cãi.
Nhưng rất nhanh sau đó , trí thức Âu châu đã nhận biết được sự hiện hữu của một giáo thuyết đặc biệt , nằm giữa tôn giáo và triết học, có một tiêu đề và một lịch sử riêng.
“Đối tượng của tri thức” đã có mặt ở Âu châu , và tên gọi cho “Đạo của Phật” đã được người Âu châu đặt ra và phổ biến.

.
#
Vào cuối thế kỷ XVIII ở Âu châu , nghiên cứu về văn minh Ấn Độ và chữ Phạn bắt đầu hình thành một chuyên ngành , với đối tượng và các phương pháp riêng.

Đến đầu thế kỷ XIX , các học hiệu của người Anh , người Pháp và người Đức ở Calcutta , ở Paris , ở Bonn , và ở Berlin , bắt đầu tiếp cận dần với một lãnh vực rộng lớn , chưa được biết đến .

Từ đó , từng bước và khá nhanh , những “ngông cuồng của thị hiếu ngữ nguyên học” , hay những “mơ mộng chuộng điều mới lạ từ xa đến” ; nhường chỗ cho những tri thức chính xác và những chuyển dịch thận trọng nghiêm ngặt.

Khi đọc các bản dịch đầu tiên từ chữ Phạn , người Âu châu của phái lãng mạn ; đặc biệt là ở Đức ; họ tin là đã tìm thấy trong Bà-la-môn giáo ánh sáng cho những lo âu của họ.

Những anh hùng ca , kịch bản , thơ ca Ấn Độ , cùng các tác phẩm của những “Triết gia sông Hằng”, đã tạo nên sự chờ đợi một cuộc “Phục-Hưng Mới” .

Nhiều tác giả rất khác nhau như: Schlegel , Schelling , Schopenhauer , Leroux , .v.v. , cho rằng tư tưởng Âu châu sẽ được tái sinh cùng với các tác phẩm Phạn ngữ ; tựa như lần Phục hưng trước với các tác phẩm Hy Lạp , được những người theo “chủ nghĩa Nhân Bản” tìm thấy lại.

Trong một thời gian khá dài , nhiều người Âu châu tin rằng sự “Phục hưng Đông phương” (chữ của họ) , bởi âm vang đa diện của nó , sẽ phải rộng lớn và sâu sắc hơn lần Phục hưng Âu châu ở thế kỷ XV và thế kỹ XVI.

Họ cho rằng : cái quá khứ đang mở ra này ; thật vậy ; nó còn xa xưa hơn những gốc nguồn Hy Lạp.

Hầu hết mọi quan điểm đều tin rằng : từ chỗ trở về với gốc nguồn Aryan nguyên thủy nhất này , có thể sáng tạo ra một tương lai mới hoàn toàn khác với hiện tại ; nguồn cội và tương lai tương ứng nhau , nhưng không giống nhau ; và , những rối loạn trước mắt chỉ là đoạn cuối của một dấu ngoặc dài sắp sửa khép lại.

Họ hy vọng nơi Ấn Độ , mà Herder (triết gia Đức thế kỷ XVIII) xem là “cái nôi của nhân loại”, “một sự cứu rỗi của ngày mai”.

Sự khám phá Bà-la-môn giáo , qua các công trình được dịch từ chữ Phạn , chẳng những đã kích thích óc tò mò của người Âu châu mà còn gây nên sự ngạc nhiên và ngưỡng mộ.

Cái gọi là “Ấn Độ” vừa mới biết đến , tức thì được ước mơ , được suy tưởng và thi vị hóa ; như là quê hương gốc của sự toàn hảo, trật tự , vượt trên mọi thối rữa lịch sử , và tồn tại như năng lực lớn duy nhất , có thể làm sống lại tinh thần và cả thể xác của Âu châu.

Trong thư đề ngày 18-12-1806 viết cho Windischmann , Schelling viết : “Tôi cho rằng việc khôi phục sự hợp nhất Đông-Tây là vấn đề lớn nhất cho giải đáp mà Tinh Thần thế giới đang tìm kiếm . Âu châu là gì , nếu không là thân cây khô héo tự thân , cậy tất cả nơi những tiếp ghép Đông phương , và chỉ có thể được hoàn thiện nhờ nơi các tiếp ghép này?”.

Tại Paris , năm 1842 , Edgar Quinet , trong số nhiều tác giả khác , cũng nêu lên cùng hy vọng , rằng : “Cùng lúc thâm nhập vào thi ca , vào chính trị của Tây phương , Á châu cũng len lỏi vào trong các chủ thuyết ; siêu-thể học , đến lượt nó , củng cố sự liên kết hai thế giới” (trong sách “Le Génie des religion”).

Sự liên kết này được hy vọng , được chờ đợi , loan báo một cuộc phục-hưng trên nền tảng Đông và Tây tìm gặp lại.

Sự phục sinh chẳng những đã không diễn ra , mà tất cả mọi kỳ vọng đều sụp đổ.
Không phải chỉ đơn giản vì đó là một giấc mơ , mà thực-tại tầm thường hẳn nhiên phải khác.

Mà vì , từ các năm 1820 , khi những mảnh tư liệu tản mác , được thu về từ Népal , Trung Hoa , Tích Lan , Tây Tạng , Thái Lan , Nhật Bản , .v.v. , bắt đầu được kết tập , phân loại , so sánh ; khi các nét chính của “Giáo thuyết nhà Phật” hiện rõ ; thì sức hấp dẫn hướng về một sự sống tinh nguyên bị lật ngược , hiện thành sự khinh ghét như sự khinh ghét đối với một dạng thần chết .

.
#
Đạo Phật vừa được Âu châu phát hiện , liền bị họ xem là một phủ-định , hay một khiêu khích nội thân và bền bỉ trong lòng trật tự xã hội , mà “trật-tự tinh-thần Bà-la-môn giáo” đã ra sức chống phá .

Phật giáo bị người Âu châu xem như một loại “nổi loạn luận lý” rất đặc-thù , nó chống mọi dạng thần-khải và siêu-thể-học ; giáo thuyết “Tánh Không” của nó như một đề-án hủy diệt mọi tư-duy ; nó giống như một “phiến loạn” , tác nhân của thoái hóa , đồi bại.

Bởi vì khi ấy , Đạo Phật thường được trình bày như một chủ thuyết lạ đời , khiến người Âu châu không thể lĩnh hội được .
Chủ thuyết này cổ võ một kiểu hiện-hữu chỉ nhắm đến chỗ “không-là-gì-cả”, với mục tiêu tối-hậu chỉ là , và thuần túy là “hư vô” ; với nhiều trăm triệu con người ngưỡng vọng sự “Nhập Diệt” , một sự tan biến bất-phản-hồi của chính mình vào Hư Vô ; dành trọn mọi nỗ lực thánh thiện nhất và bền bỉ nhất cho sự hủy diệt chính mình ; và xem đó là diễm-phúc không thể diễn tả được .
Người Âu châu nói : Làm sao con người lại có thể mong cầu hư vô?

.
#
Trên bình diện chủ thuyết , Phật giáo rất khác với Bà-la-môn giáo , nên cũng rất mới lạ đối với các học-thuyết chính của truyền thống Âu châu.

Khi dần dần khám-phá “Giáo thuyết của Phật” , người Âu châu tự hỏi : đây là một Thần-giáo hay là một triết-hệ ?

Cùng với những thắc mắc về Đạo Phật được coi như là “một Thần giáo không có Thiên Chúa” ; “một con đường cứu rỗi không có sự sống vĩnh cửu” , “hạnh-phúc không có cấu liệu nền-tảng” , luật thiện tách khỏi mọi lời lẽ thần linh , luân lý không bám vào siêu nghiệm … ; óc tò mò của những nhà tư tưởng Âu châu thế kỷ XIX còn bị kích thích bởi một học thuyết từ lâu không được biết đến , chỉ mới được khám phá với những mảnh vụn được kết tập một cách lộn xộn .

Họ nắm bắt đạo Phật bằng “thị-hiếu tưởng tượng” hơn là bằng tinh thần khảo nghiệm khoa học.

Và , ở mỗi bước của quá trình truy tìm , nghiên cứu , những phát hiện mới lại dẫn tới những thắc mắc mới , trên những nghịch-luận về “chủ đề đạo Phật”.

Từ những tưởng-diễn theo thị-hiếu đó , các bộ mặt chính của chủ nghĩa Hư Vô của Âu châu thế kỷ XIX , được xác lập và được tô điểm sửa sang từng bước.

Một số lớn tư-tưởng-gia Âu châu thời đó tin rằng họ đã thấy trong Đạo Phật một hiểm họa không tên , và như một cái gì không thể có được ; tinh thần con người không thể thực sự muốn sự đánh mất chính mình .

Thế nhưng , giáo thuyết lớn lao và cổ xưa này của cả Á châu là một thực tại : tương đương với niên-hạn của văn minh Hy Lạp , với số tín đồ còn nhiều hơn tín đồ Ky-tô giáo.
Nhưng họ không thể xếp đạo Phật vào một loại Thần-học nào cả ; cho nên , càng lôi cuốn bao nhiêu , Đạo Phật càng làm người ta sợ bấy nhiêu.

Và , tất cả đều đã , hoặc ít hoặc nhiều , người Âu châu đã đồng hóa Niết-bàn với sự triệt-tiêu tất cả ; đã kết liền đạo Phật với chủ nghĩa bi quan , khô chết và tiêu cực .
Tất cả những gì của đạo Phật đều bị xem là “tôn giáo của hư vô” , nghịch thường và đáng sợ , chống lại “trật tự bình thường” của thế giới ; “một thế giới Tây phương Ky-tô giáo” sống động , xác định .
.
Vào thế kỷ XIX , đã có một “sự khiếp sợ” đối với đạo Phật nơi hầu hết các triết gia Âu châu , tựa như sự khiếp sợ trước ma quái , một sợ hãi yêu ma , một khủng bố quỷ ám hiện lộ đó đây , và nó có thể hủy hoại tâm hồn người ta từ bên trong.

Dấu vết của sự khiếp sợ này còn được ghi lại rất nhiều trong những tác phẩm của các triết gia Đức , như : Hegel , Schopenhauer , Schelling , Nietzsche .… ; và nơi tác phẩm của các học giả Pháp , như : Cousin , Taine , Renan , Saint- Hilaire , Quinet, Comte… , nhất là Renouvier.
Dĩ nhiên , đó là ngộ nhận .
.
Roger-Pol Droit đã vạch rõ lý lẽ của sự ngộ nhận đó , sự sai lạc của ảo tượng đã ám ảnh Âu châu thế kỷ XIX ; cho thấy , bằng cách nào , tại sao ; bởi sức cám dỗ nào mà , khi nói về “kẻ khác” , về “phương xa”, về Á châu , về Phật .

Do đâu người Âu châu lại khiếp sợ trước những gì Đạo Phật sẽ đến cho sự sống ; đồng thời cho thấy , làm thế nào mà , trong khi những nhà ngữ học và Đông phương học thời đó đã cố gắng xác định ý nghĩa của từng câu trong các bản kinh , các tác phẩm thu thập được từ các cuộc viễn du hoặc viễn chinh ; và cố dựng lại từng bước lịch sử và những đặc điểm của đạo Phật ; thì các triết gia Âu châu lại chỉ tuyển chọn một số dữ kiện từ thuyết nhà Phật , do những nghiên cứu Đông phương học cung cấp , để diễn dịch Phật giáo thành một tôn giáo chủ trương Hư Vô của “đoạn diệt luận” , điều mà chính Đức Phật vẫn phê bác mạnh mẽ.

.
#
Hầu hết các bản kinh nền tảng của Phật-giáo đã được dịch sang các tiếng Âu châu trong hậu bán thế kỷ XIX.

Sau một thời gian khá dài bị hiểu lầm , Đạo Phật đã được những đầu óc khoa học sáng giá nhất thế giới đánh giá lại.
Đến khoảng thập niên 1950 , Đạo Phật đã được nghiên cứu rộng rãi tại nhiều học-viện uy tín nhất ở Tây Âu và Bắc Mỹ.

Nhiều công trình nghiên cứu giá trị về Đạo Phật được phổ biến đại chúng , lôi cuốn ngày càng đông số người đến với Đạo Phật tại các xã hội kỹ nghệ tiên tiến ở Âu châu và Bắc Mỹ .

Sự “khám phá đạo Phật” của người Tây phương còn là công trình so sánh , phân loại những chứng liệu về Đạo Phật từ khắp nơi gom về .

Rồi từ sự gạn lọc để tách rời những nghi-thức hành lễ vốn là những chất liệu có tính văn hóa địa phương đã được gán ghép vào , tạo nên những hình thức Phật giáo bề ngoài của từng dân tộc ; các trí giả Âu châu đã thiết lập lại gần như trọn vẹn các giáo-thuyết của Đức Phật , những phương pháp tu học , cùng quá trình phát triển Đạo Phật của Đức Phật Thích-ca Mâu-ni.

Một số phương pháp tu tập Thiền được sử dụng trong quá khứ xa xưa ở Ấn Độ và Trung Hoa , nay được các Trí giả Âu châu soát xét lại cùng với nhiều kiến giải mới , theo kiểu tư duy quen thuộc của tinh thần khoa-học hiện đại .
Tuy nhiên , hầu hết đều nghiêng nhiều về phần triết lý , trí thức.

Càng về sau , những đặc-tính thế gian và con người trong tư tưởng cốt lõi của Đạo Phật, cũng đang được các Trí giả Âu-Mỹ nghiên cứu , ứng dụng vào những định chế nhân văn và xã hội.
Phần “tu tập” chỉ mới được bắt đầu phát triển từ khoảng cuối thập niên 1970.

Người Âu Mỹ đang đến với đạo Phật ngày càng nhiều .
Nhưng trên bình-diện luận lý của “người thời đại” , với cái nhìn nhị phân , kiểu “hậu Descartes” , họ chia tư tưởng thành hai khu vực : “thuận lý” (rationnel) và “phi lý” (irrationnel) , đối kháng và phủ nhận nhau.

Trong khi Phật giáo , có trình bày phân-biệt phạm vi “Lý” (rationnel) với phạm vi “Quan hệ” (relationnel) , nhưng chúng không đối-kháng loại trừ nhau.
Đó là hai mặt của mọi hiện tượng , nhất thiết phải được thống hợp trong cái nhìn toàn nguyên , giúp nắm bắt thực-tại trên toàn-thể của nó.

Đó là cái nhìn sự vật của mọi học-phái Phật giáo , không bị giới hạn trong “trí thông minh” , cũng không là “phóng túng ngang tàng”; khác hẳn với tư tưởng của “người thời-đại” , thường đã mất mọi niềm tin , cả nơi chính mình và nơi thế giới.

Vì thế , một Phật giáo của thời đại , đã hiện -thành , thế nhập với nhân sinh và mở lòng với mọi người , đem đến cho con người những “niềm tin” mới , một “Chánh Tín” với nội dung vững chắc của “Tu và Chứng” , một sự xác quyết sâu xa của con người về chính mình và kiểm nghiệm được bởi chính mình .

“Niềm tin mới” này khác với những “đức tin Thần khải” ; cùng lúc đã làm sống lại một cách mới mẻ những tư tưởng cốt lõi mà Đức Phật đã gieo hạt trong “Tâm Bồ đề” của người Phật tử.

Những “hạt giống Phật” này đã nẩy nở một cách tùy duyên trong nhiều nền văn hóa và văn minh rất khác biệt ; đã thích hợp với tâm tư của nhiều giống người sống trong những điều kiện rất khác nhau ; nhưng không bao giờ đánh mất những chất liệu nền tảng , cũng như những ý hướng đặt biệt của chúng .
Đó là sự Giải thoát khỏi Vô Minh , sự Giác Ngộ của Tuệ Giác , và sự chứng ngộ “Phật tánh” (tánh Tỉnh-thức phổ-quát vốn sẳn có nơi mỗi con người).
.
Một “Phật giáo Tây phương” đã hiện thành , dưới dạng một “Phật giáo trí thức’” ; chắc chắn nó sẽ bổ túc nhiều cho “Phật giáo hướng thiện” với mục đích “cầu phước”, có tính luân lý , thuộc “hiện tượng giới” ; và “Phật giáo hướng Tuệ” nhằm đạt ‘trí tuệ siêu vượt Chân lý” , thuộc “Chân thật giới” , đã phát triển trong lịch sử Phật giáo.

Và , chắc chắn rằng : sự kết hợp cả ba loại hình Phật-giáo này , sẽ tạo thành đặc điểm của “Phật giáo thời đại” .

Với “Phật giáo Trí thức” là gạch nối giữa hai loại Phật giáo kia , tiến tới việc hiện thành một “hệ thống đạo lý phi Thần-học” , có chức năng kép , đó là “cải thiện tính người” và “song hành với Trí Tuệ” , đưa nhân-sinh thể nhập vào Đạo Phật.

(Cuồng Từ lược khảo)

• 46 cách chữa BỆNH bằng MẸO ,Quý Vị nhớ giữ kỹ ,kẻo mất uổng lắm …
• Hội trại kỷ niệm 50 chiến thắng Thượng Đức
• PHẢN BIỆN NHỮNG SAI LẦM CỦA THƯỢNG TOẠ THÍCH CHÂN TÍNH
• Oliver Kahn
• ANH TÚ ĐANG TU ĐẠO GÌ?